Borderline kişilik bozukluğu; DSM-5 tanı sistemine göre bireyin duygulanımında yoğunluk, uçlarda yaşama ve siyah- beyaz düşünme (seni ya seviyorum ya nefret ediyorum gibi), benlik imajındaki dalgalanmalar, dürtüsel olma ve riski davranışlarda bulunabilme eğilimi, duyguların hızlı ve yoğun değişebilmesi, yoğun öfke gibi semptomlarla ilişkilendirilmiş bir kişilik bozukluğudur. Duygudurumda, kişinin benlik algısı ve kimliğinde ve insan ilişkilerindeki dalgalanmalar ve dürtüsellik ile seyreden bir bozukluktur(Öz & Eker, 2025). Borderline kişilik bozukluğunda ani ve keskin duygu geçişleri yaşanmakta olup bireye duygusal bir hız treni yaşatabilmektedir (Pulat, 2019). Yapılan bir diğer çalışmaya göre; borderline kişilik bozukluğuna sahip bireylerde düşük kaygı eşiğinin olduğu saptanmış olup bu bozukluğun semptomları bireyde kaygıya sebep olmaktadır(Faraji & Türkkan, 2025). Bu kaygıyla başa çıkma amaçlı geliştirilen üstbilişsel stratejilerin de (düşünceleri kontrol etmeye çalışma gibi) bu kaygının sürekli hale gelmesinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Bu kontrol etme isteği dürtüselliğin oluşturabileceği olumsuz durumlara yönelik bir önlem olarak gelişebilmektedir. İşlevsel olmayan üstbilişsel stratejiler; düşünceleri kontrol etme ihtiyacı, endişe hakkında olumlu inanışlar, bilişsel güvensizlik, aşırı bilişsel farkındalık (zihinsel süreçlerle aşırı meşgul olma hali) ve ruminasyon (zihinsel geviş getirme) olarak sıralanabilmektedir.  Borderline kişilik özellikleri ve kaygı arasındaki ilişki pozitif bir ilişki içindedir (Faraji & Türkkan, 2025). 

Borderline kişilik bozukluğuna sahip bireyler siyah ya da beyaz düşünce stili olarak adlandırdığımız bir bilişsel çarpıtmayı da oldukça kullanırlar. Onlar için grinin varlığı  yoktur ve “ya hep ya hiç” şeklinde düşünebilmektedirler. Bu düşünce stilinde bir şey ya tamamıyla var olmalı ya da yok hükmündedir. “Eğer tam anlamıyla harika olmadıysam yetersiz ve başarısızım.” gibi uç örneklerde gezerler.  

Borderline kişilik bozukluğu özelinde yapılan çalışmalarda borderline özellikler yoğunlaştıkça bireylerin özerklik, bireysel farkındalık ve seçim yapma yeteneklerinin anlamlı bir şekilde azaldığı sonucu alınmıştır (Faraji & Durak, 2023). 

Bu bozukluğun kökenine bakıldığında erken çocukluk dönemi yaşantıda ihmal, istismar ve bakımverene bağlanma ile ilgili olumsuzluklar olduğu bildirilmektedir. Yani genel anlamıyla çocukluk çağında yaşanan travma olarak adlandırılabilecek yaşam olayları ve erken dönem olumsuz yaşantılar borderline kişilik bozukluğunun oluşumunda etkin rol oynayabilmektedir (Faraji & Durak, 2023).  Bu durumlara ek olarak duygusal yoksunluk ve yine duygusal anlamda tutarsız bir bakımverenin varlığı da bu bozukluğa sebep oluşturabilmektedir. Bakımverenin bu tür güvensiz tutumu, bireyin yetişkin yaşantısında da güvensizlik yaratabilmektedir.

Borderline kişilik bozukluğunun terapi ve tedavisinde çoğunlukla intihar veya genel olarak kendine zarar vermeye yönelik tutumların azaltılmaya çalışılması, insanlararası iletişim ve işlevselliğe yönelik bir uyum sürecinin geliştirilmesi ve bireyin duygu regülasyonu yeteneklerinin ve empati becerilerinin geliştirilmesi yer almaktadır (Öz & Eker, 2025). Bunlara ek olarak bireyin kimlik bütünlüğünün sağlanması hedef alınmaktadır (Pulat, 2019).

Referanslar

Faraji, H., & Durak, R. (2023). Kendiliknesnesi Aktarımları ile Borderline Kişilik Özellikleri Arasında Özerk Benlik Yönetiminin Aracı Rolü. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 1-18. https://doi.org/10.18506/anemon.1128019

Faraji, H., & Türkkan, E. T. (2025). Investigation of the Relationship Between Borderline Personality Features and Metacognition and State-Trait Anxiety. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 713-726. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1307595

Öz, M., & Eker, E. (2025). Borderline Kişilik Bozukluğu’nda Zihinselleştirme Bazlı Terapi’nin Etkinliğinin İncelenmesi: Doküman Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(3), 1123-1144. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1435816

Pulat, F. (2019). Aktarım Odaklı Psikoterapinin Borderline Patolojilere Bakışı. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 2(3), 117-130. https://izlik.org/JA89ZS94FL