Çocuğun duygusal anlamda ihtiyacı olan ilginin, sevginin, yakınlığın, şefkatin verilmemesi durumu duygusal ihmal olarak sınıflandırılır (Kazazoğlu, 2019). Çocuklukta yaşanan duygusal ihmal çocuğun duygusal olarak ihtiyaçlarının sürekli ertelenmesi, verilmemesi ve göz ardı edilmesiyle oluşur. Tespit edilmesi ve gözlemlenmesi duygusal istismar kadar açık ve net olmamakla birlikte pasif bir eylem içerir (Aral ve Gürsoy, 2001, akt. Demirgil, 2023). Çocuğun ihtiyaçlarının karşılanmaması, duygusal olarak gelişimimin olumsuz yönde etkiler ve kendisinin iyi bir bakımı haketmediği yönünde inanç geliştirir (Erdem, 2009). 

Ailenin bireye göstermiş olduğu otoriter tutum ve ilgisizlik arttıkça duygusal ihmal düzeyi de artar (Tunç, 2020). Duygusal ihmali arttıran risk faktörleri incelendiğinde karşımıza ilgi, ailenin sosyal olarak yapısı, toplumla ilgili durumlar, kronik hastalıklar, engel durumu, uyku ve yeme problemleri, davranış bozuklukları, okul sorunu, annenin gebeliği, çocuğun cinsiyet durumu gibi pek çok etmen karşımıza çıkar ve belirleyici sebepler arasında yer alır  (Gülirmak, 2019). Duygusal ihmale uğrayan çocukların, çocukluğundaki bazı sorunlara bakıldığında ise ilişkilerden aşırı seviyede korkma, başkalarından uzak kalmayı tercih etme kendini aşırı feda ya da bu durumdan kaçınarak çaba sarf etmeme davranışları gözlemlenmiştir (Cankardaş, 2018).

Duygusal ihmal bireylerin kendilerine olan algılarını, saygılarını, aidiyet duygularını başarılı olma duygularını olumsuz çatı altında birleştirir. Sağlıklı bir gelişim için güçlükleri ortaya çıkarır.  Duygusal ihmale maruz bireylerin ihmalden etkilenme seviyeleri çocukların mizaç faktörüyle de yakından ilişkilidir (Özsert vd., 2022). Anne baba tutumları da çocuğun bu durumdan etkilenme seviyesini belirler. Örneğin itici bir tutuma sahip ebeveyne sahip bireyler çocuklarına genellikle hırçın, düşmanca, ilgisiz ve ödünleyici davranışlarda bulunurlar. Çocuğa sevilmek için bazı sebepler şart koşulur ya da istediği her şey çocuğa sunulur. Bir başka örnek de aşırı koruyucu davranan ebeveynlerdir.çocuklarına olan sevgileri sürekli denetim altında olan anne babalar planlı, müdahaleci davranırlar. Anne babalar daha önce yaşamış olduğu suçluluk duygusunu kapatmak için çocuklarına karşı aşırı koruyucudur. Ya da ebeveynin gizli ruhsal bozukluğu anne babayı bu tutuma iter (Toker ve Çapan, 1974).

Yapılan çalışmaları incelediğimizde dijital cihazların çocuklara bilgi kirliliği, sahtecilik, bağımlılık gibi olumsuz etkiler bıraktığı gözlemlenmiştir. Buna rağmen her geçen gün çocukların günlük rutinlerinde dijital cihazların kullanılma sıklığı artmıştır çocuğun fiziksel ve duygusal hayatını direkt olarak etkilemektedir. Örneğin kendisi izlemese de arka planda ebeveynin izlediği bir televizyon kanalı çocuğu etkilemektedir. Çünkü çocukların gerçekleri değerlendirme ve yordama kabiliyetleri ebeveynlerine göre daha zayıf konumdadır (Karaman ve Ayhan, 2021).

Çocuklukta duygusal ihmal, çoğu zaman fiziksel bir eksiklikten ziyade “olması gerekenin yokluğu” olarak ortaya çıkar. Çocuk beslenir, giydirilir, büyütülür ama duyguları yeterince görülmez, anlaşılmaz ve karşılanmaz. Gelişimsel açıdan bakıldığında çocuğun en temel ihtiyaçlarından biri, bakım verenle kurduğu duygusal bağdır. Bu bağ içinde çocuk, duygularını tanımayı, düzenlemeyi ve ifade etmeyi öğrenir. Duygusal ihmal ise bu süreci kesintiye uğratarak çocuğun iç dünyasında adını koyamadığı bir boşluk bırakır. Zamanla bu boşluk; değersizlik, anlaşılmama hissi ve duygulara yabancılaşma gibi deneyimlerle kendini gösterebilir. Yetişkinlikte ise kişi, bir şeylerin eksik olduğu  hissini taşıyabilir ve bunun kaynağını tanımlamakta zorlanabilir. Bu nedenle duygusal ihmal, görünmeyen fakat etkisi derin olan bir gelişimsel yaşantı olarak bireyin benlik algısında ve ilişkilerinde sessizce yer edinir.

📋Hazırlayan: Psk. Esra Karakuş

Kaynakça: Aral, G. (2001). Çocuk hakları çerçevesinde çocuk ihmal ve istismarı. Milli Eğitim Dergisi.

Cankardaş, S. (2018). Çocukluktan yetişkinliğe duygusal ihmal ve etkileri. Online Psikoloji Dergisi (ONTO), 47–51.

Erdem, H. (2017). Çocukluk çağı şizofreni ve bipolar bozukluk hastalarında istismar-çocukluk çağı travmaları.

Gülirmak, K. (2019). Web tabanlı uygulanan duygusal ihmal ve istismarı önleme ebeveyn eğitim programının duygusal istismar farkındalık düzeyine ve çocuk yetiştirme tutumuna etkisi (Yüksek lisans tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).

Karaman, H., & Ayhan, H. (2021). Çocuğa yönelik teknolojik ihmal ve istismar. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 8(1), 43–59.

Kazazoğlu, A. (2019). Üniversite öğrencilerinin çocukluk çağı travmaları ile psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişkiye aleksitimik özelliklerinin etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).

Toker, G. A., & Çapan, A. S. (1794). Anne baba tutumlarından kaynaklanan, ihmal ve duygusal istismara maruz kalmış çocukların en çok kullandığı savunma mekanizmaları üzerine bir literatür taraması. OPUS International Journal of Society Researches, 9(16), 1794–1816.

Tunç, P. (2020). Çocukluk çağı travması ile bozulmuş yeme tutumları ilişkisinde ebeveyne bağlanmanın düzenleyici rolünün incelenmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi.