Son yıllarda sıkça gündeme gelen panik bozukluk, kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen kaygı bozukluklarından biridir. Panik bozukluk, yineleyen ve beklenmedik panik ataklarla birlikte kişinin yeni ataklar geçirme konusunda sürekli kaygı duyması veya atakların olası sonuçlarına ilişkin davranış değişiklikleri geliştirmesiyle karakterizedir (American Psychiatric Association [APA], 2013).

Panik atak ise aniden başlayan ve kısa sürede yoğunluğunun en üst düzeye ulaştığı yoğun korku veya rahatsızlık dönemidir. Bu sırada çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, titreme ve kontrolünü kaybetme korkusu gibi bilişsel ve bedensel belirtiler ortaya çıkabilir. Panik ataklar belirli bir durumla ilişkili olarak gelişebileceği gibi beklenmedik biçimde de ortaya çıkabilir (APA, 2013).

Panik bozukluğun gelişiminde biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin bir arada rol oynayabileceği düşünülmektedir. Stresli yaşam olayları, bedensel duyumları tehdit edici biçimde yorumlama ve kaygıyla baş etme güçlükleri bu süreçte etkili olabilir. Bununla birlikte panik bozukluğun yalnızca stresin veya bastırılmış duyguların bir sonucu olarak değerlendirilmesi doğru değildir; bozukluğun gelişimi kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Panik Atak Belirtileri
DSM-5’te tanımlanan panik atak belirtileri aşağıdaki gibidir:

1. Çarpıntı, kalbin hızlı veya güçlü atması.
2. Terleme.
3. Titreme veya sarsılma.
4. Nefes darlığı veya soluksuz kalma hissi.
5. Boğulma hissi.
6. Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma.
7. Bulantı veya karın bölgesinde rahatsızlık.
8. Baş dönmesi, sersemlik, dengesizlik veya bayılacak gibi olma.
9. Üşüme, ürperme veya ateş basması.
10. Uyuşma ya da karıncalanma gibi duyumlar.
11. Derealizasyon (çevrenin gerçek dışı algılanması) veya depersonalizasyon (kişinin kendisine yabancılaşması).
12. Kontrolünü kaybetme veya çıldırma korkusu.
13. Ölüm korkusu.

Bu belirtilerden en az dördünün aniden başlayarak yoğun korku veya rahatsızlığın eşlik ettiği bir dönemde ortaya çıkması, panik atak tanımlaması açısından önemlidir. Bununla birlikte panik atak geçirmek tek başına panik bozukluk tanısı almak anlamına gelmez. Panik bozukluk tanısı için atakların niteliğinin yanı sıra atakların ardından gelişen sürekli kaygı, davranış değişiklikleri ve diğer olası nedenler de değerlendirilmelidir (APA, 2013).

Panik Atak Sırasında Kullanılabilecek Baş Etme Yöntemleri

Panik atak sırasında yaşanan bedensel belirtiler korkutucu olabilir. Ancak kişi, belirtilerini fark etmeyi ve kaygıyla daha işlevsel biçimde baş etmeyi zaman içinde öğrenebilir. Aşağıdaki yöntemler bu süreçte yardımcı olabilir.

1. Nefesi düzenlemek
Panik sırasında nefes alışverişi hızlanabilir ve bu durum baş dönmesi veya karıncalanma gibi belirtileri artırabilir. Bu nedenle kişi, nefesini zorlamadan ve aşırı derin nefesler almaya çalışmadan, rahat bir tempoda nefes alıp vermeye odaklanabilir. Örneğin burundan yumuşak bir nefes alıp nefesi yavaşça vermek denenebilir. Nefesi uzun süre tutmak veya belirli bir sayıya uymak zorunlu değildir.

2. Şimdiki ana odaklanmak
Topraklama egzersizleri, kişinin dikkatini korkutucu düşüncelerden ve bedensel duyumlardan çevresindeki ortama yöneltmesine yardımcı olabilir. Beş şey görmek, dört şeye dokunmak, üç ses duymak, iki koku fark etmek ve bir tadı ayırt etmek bu amaçla kullanılabilecek yöntemlerden biridir. Egzersizin amacı belirtileri zorla ortadan kaldırmak değil, kişinin mevcut çevresiyle yeniden bağlantı kurmasını desteklemektir.

3. Gerçekçi ve destekleyici iç konuşma geliştirmek
Panik sırasında ortaya çıkan “Kalp krizi geçiriyorum”, “Kontrolümü kaybedeceğim” veya “Bu hiç geçmeyecek” gibi düşünceler korkuyu artırabilir. Kişi bu düşünceleri kesin gerçekler olarak kabul etmek yerine, yaşadığı deneyimi daha dengeli değerlendirmeyi deneyebilir. Örneğin, “Şu anda yoğun bir korku yaşıyorum. Bunun nedenini anlamaya ve nefesimi düzenlemeye odaklanabilirim” şeklinde bir iç konuşma kullanabilir. Yeni veya alışılmadık göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı ya da bayılma gibi belirtilerin ise otomatik olarak paniğe bağlanmaması ve gerektiğinde tıbbi değerlendirme alınması önemlidir.

4. Güvenli ve sakin bir ortam oluşturmak
Kişi ihtiyaç duyduğunda daha az uyaran içeren bir ortama geçebilir. Bununla birlikte her panik belirtisinde ortamdan uzaklaşmayı veya belirli koşullar olmadan hareket edememeyi zorunlu hâle getirmek, zamanla kaçınma davranışlarını güçlendirebilir. Bu nedenle amaç, kişinin kendisini güvende hissetmesine yardımcı olurken gündelik yaşamını gereksiz yere kısıtlamamasını da desteklemektir.

Panik Bozukluğun Tedavisi ve Kaçınma Davranışları

Panik bozukluk tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), panik belirtilerinin yorumlanmasını, kaygıyı sürdüren davranışları ve kaçınma örüntülerini ele alan, bilimsel desteği bulunan psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Tedavi sürecinde kişinin bedensel duyumlara ilişkin felaketleştirici yorumlarını fark etmesi, alternatif değerlendirmeler geliştirmesi ve uygun durumlarda terapist eşliğinde aşamalı maruz bırakma çalışmaları yapması hedeflenebilir.

Gerekli görüldüğünde psikiyatri hekimi tarafından ilaç tedavisi de planlanabilir. Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) panik bozukluğun tedavisinde kullanılabilen ilaç grupları arasındadır. Tedavi seçimi kişinin belirtileri, ihtiyaçları, sağlık durumu ve uzman değerlendirmesi doğrultusunda belirlenmelidir.

Panik bozuklukta kaçınma davranışları önemli bir rol oynayabilir. Kişi yeniden panik atak geçirme korkusuyla toplu taşımaya binmekten, kalabalık ortamlardan, egzersiz yapmaktan veya yalnız dışarı çıkmaktan kaçınabilir. Kaçınma kısa vadede rahatlama sağlasa da kişinin korktuğu durumlarla baş edebileceğini öğrenmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle kaçınma davranışlarının, uygun bir tedavi planı çerçevesinde ve kişinin ihtiyaçlarına göre aşamalı olarak ele alınması önemlidir.

Panik Bozukluk Yaşayan Birine Nasıl Destek Olabiliriz?

Panik bozukluk yaşayan bir kişinin deneyimini anlamak, ona destek olmanın önemli bir parçasıdır. Panik sırasında yaşanan korku ve bedensel belirtiler kişi için son derece gerçek ve yoğun olabilir. Bu nedenle “Abartıyorsun”, “Ortada hiçbir şey yok” veya “Bunların hepsi kafanda” gibi ifadeler kişinin anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir.

Bunun yerine “Şu anda zorlandığını görüyorum”, “İstersen yanında kalabilirim” veya “Şu anda sana neyin yardımcı olacağını birlikte düşünebiliriz” gibi ifadeler kullanılabilir. Kişinin deneyimini küçümsemeden dinlemek, ihtiyaçlarını sormak ve profesyonel yardım almasını desteklemek daha işlevsel bir yaklaşım olacaktır.

Panik ataklar çoğunlukla dakikalar içinde yoğunluğunun en üst düzeyine ulaşır; ancak belirtilerin süresi ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Atak sırasında zamanın geçmediği veya belirtilerin hiç sona ermeyeceği hissi yaşanabilir. Bu deneyimin yoğunluğu, kişinin yaşadığı korkunun önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Panik bozukluk, kişinin hem bedensel duyumlarını hem de düşüncelerini tehdit edici biçimde deneyimlemesine neden olabilen ve günlük yaşamını etkileyebilen bir ruhsal sağlık sorunudur. Bununla birlikte panik belirtileriyle baş etme becerileri geliştirilebilir ve uygun tedaviyle kişinin yaşam kalitesinde iyileşme sağlanabilir.

Panik bozukluğu yalnızca bir düşünce yanılgısı olarak değerlendirmek yerine, biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynayabildiği bir durum olarak ele almak gerekir. Kişinin korkularını anlaması, bedensel duyumlarını daha dengeli yorumlamayı öğrenmesi, kaçınma davranışlarını uygun biçimde ele alması ve gerektiğinde profesyonel destek alması iyileşme sürecini destekleyebilir.

Unutulmamalıdır ki panik belirtileri yaşamak kişinin güçsüz olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, yaşanan güçlüğü küçümsemeden anlamak ve etkili baş etme yollarını öğrenmek için gerekli desteği almaktır.

Hazırlayan:Stj.Psk. Ervanur Çiğdem

Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596

Güler, [baş harfleri], Usluca, [baş harfleri] ve Yılmaz, [baş harfleri]. (2021). [Makale başlığı]. [Dergi adı, cilt]([sayı]), [sayfa aralığı]. [DOI veya URL]

Paralı, [baş harfleri] ve Karaaziz, [baş harfleri]. (2025). [Makale başlığı]. [Dergi adı, cilt]([sayı]), [sayfa aralığı]. [DOI veya URL]